Inmiddels hebben we iets meer informatie verzameld over de plantage Topibo na 1863, welke wij jullie niet willen onthouden.
Uiteraard zijn alle aanvullende feiten van harte welkom!

 

Eigenaren

Er doen verhalen de ronde dat Topibo door 3 broers zou zijn gekocht en zou zijn opgedeeld in Topibo 1,2, en 3. Hoe dit verhaal exact in elkaar steekt weten wij tot op heden niet.

 

Periode 1863 - 1868

Het lijkt er op dat Topibo tot 1868 een verlaten plantage is geweest.

 

Periode 1868 - 1874

In 1843 was plantage Topibo 1800 akkers (ongeveer 772,5 ha) groot.

In het boek 'Op Hoop van Vrijheid' van Ellen Klinkers is te lezen dat Topibo door 3 verschillende families is aangekocht, die woonden op de plantages Overtoom en Onverwacht.

"In Boven-Para werd de oude verlaten houtgrond Topibo door drie verschillende families gekocht. Al snel na de aankoop vestigden zich familieleden van de nieuwe eigenaren op Topibo, die daarvoor op de plantages Overtoom en Onverwacht woonden. Er ontstonden drie nederzettingen, die ongeveer een kwartier varen uit elkaar lagen. De middelste lag op een helling van een beboste berg en werd door Chinezen bewoond, die onder andere als kolenbranders de kost verdienden." [B1.0]

De heer Dijs vertelde ons het volgende;

In het Gouvernements Advertentieblad van Suriname (dd. 7 maart en 21 april 1868) is te lezen dat op 6 maart 1868 plantage Topibo is verkocht bij executie voor de prijs van 325 gulden. De verkopende partij was J.J. Heidoorn. Als koper en/of executeur ... trad op notaris mevr. A.C. van Amson. [B1.1]

Surinaamsche courant en Gouvernements advertentie blad 03-03-1868
(2214) De Exploicteur bij het Geregtshof in de kolonie Suriname, zal op Vrijdag den 6n Maart 1863, des voormiddags om half negen ure, publiekelijk bij executie verkoopen: Den grond Topibo c.a. gelegen in het district Para, aankomende J.J. Heijdorn. Een vijfde aandeel in het Huis en Erf gelegen aan de Zwartenhovenbrugstraat . La.E No. 219 aankomende J. Enzens. Paramaribo , den 2 Maart 1868. J.A.A. SALOMONS.

De Gouvernementsresoluties geven een beeld van de aan- en verkoop van plantage Topibo tussen 1871 en 1874.

Januari 1871 - res. 1871 #150 / 23-01-1871 #5 :
mevr. A.C. van Amson verkoopt 500 akkers voor f.600,- aan I of J. Crisis en M. Crisis.[B1.2]

November 1871 - res. 1871 #1875 / 07-11-1871 #4 : 
I. of J. Crisis verkoopt zijn half aandeel van 500 akkers (dus 250 akkers) voor f.300,- aan J.L. en M.F. Napoleon. [B1.3]

April 1873 - res.1873 #836 / 28-04-1873 #2 :
mevr. A.C. van Amson verkoopt 1300 akkers van Topibo voor f.890,- aan Francois Pinas. [B1.4]

Francois Pinas verkoopt 250 akkers van zijn 1300 akkers voor f.250 aan I of J. Crisis, M. Napoleon en J.L. Napoleon. [B1.5]

Er blijkt een rechtszaak te hebben plaatsgevonden betreft de doorverkoop van plantage Topibo. Als ik het goed begrijp heeft Heijdoorn de plantage gekocht met geld welke hij had geleend van zijn zus. A.C. van Amson blijkt de dochter van zijn zus te zijn op wiens naam Topibo (tijdelijk?) kwam te staan. Vervolgens heeft zij Topibo doorverkocht.
[Bron: Weekblad van het regt; verzameling van regtszaken, bouwstoffen voor wetgeving, mengelwerk, jrg 38, 1876, no 4055, 28-12-1876.]

Periode 1874 - 1959

Nader uitzoeken.

In 1937 schijnt Suralco recht op bauxiet ontginning te hebben op 4 delen van Topibo. (res. 11 september 1937 #3041)

Zie ook de bewoners van plantage Topibo ten tijde van de Volkstelling 1921.

 

Periode na 1959

In de klappers van het domeinkantoor te Suriname komt de volgende informatie voor:

eigenaren, erfpachters of huurders perceel grootte   titel van eigendom aanmerkingen
F. Pinas en erven
M. Napoleon en erven A. Crisis
Topibo 1800 akkers   23 jan. 1871 #1196 Zie res: 3 jan 1874 #7
Zie ook 23 jan 1871 #5
      Zie kaarten van uitm. v/d landen F. Fernandes van 8 juli 1937 betr. 4 delen van Topibo waarop de Sur.Baux.Mij. het zakelijke recht tot baux ontg heeft bij Res 11 sep 1937 #3041
Bij Res van de Reg. van Suriname van 29 mei 1959 #5324 de hierna omschreven gronden worden onteigend t.n.v. de Sur. Al. Company t.w.: 
a1. perc. land groot ± 78.40 ha bekend als Topibo I
a2. perc. land groot ± 126.6323 ha bekend als Topibo II
b. perc. land groot ± 558 ha (1300 akkers) bekend als Topibo III
    Besch: 10 mei 1965 #D688. Goedk ontwerp overeenkomst aankoop 3 stukken grond van Topibo I, II, III
      Besch: 13 dec 1973 #D2052
I. Intrekking de besch van 10.5.1965 D688
II. Goedk ontwerp overeenkomst betreffende de aankoop van
- stuk grond groot 5ha van Topibo I
- stuk grond groot 5ha van Topibo II
- stuk grond groot 5ha van Topibo III
a. Erven van Emanuel Crisis deel Topibo I 5 ha aanleg begraafplaats Besch: 5 juni 1974
D 747
Ingest: ten Hyp.kant. 28 jan 1974 in Reg. C.657 onder #7603
Schrijven aan de Diensten Opbouw d.d 25 febr 1974 ..D6008 betreffende aanbieding Conc. besch: teruggave aan de eigen van bovengenoemde stukken grond (begraafplaats) ............
b. Erven van July Lucas en Marius Felia Napoleon deel Topibo II 2 ha   Ingest
Reg A #
c. Erven van Francois Pinas deel Topibo III 2 ha    

Kort samengevat:

In 1959 stond Topibo 1 op naam van de erven van Emanuel Crisis en werd een oppervlak van ± 78.40 ha (± 182 akkers) onteigend.

Van Topibo 2 werd een oppervlakte van 126,6323ha (± 295 akkers) onteigend. Deze stond volgens bovenstaande gegevens op naam van de erven van July Lucas Napoleon en Marcus Felix Napoleon. Volgens de bekendmaking onteigening Topibo 2 en 3 stond deze op naam van July Lucas Napoleon, Marcus Felix Napoleon en Emanuel Crisis. 

Topibo 3 stond op naam van de erven van Francois Pinas en waarvan een oppervlakte van 1300 akkers ( ± 558 ha), dus het gehele deel, werd onteigend.

Mits mijn berekening klopt (1 Surinaamse akker = 0,43 hectare), restte er ca 22 akkers = 9,46 hectare. 


 

Topibo 1 - erven Emanuel Crisis

Volgens de onteigening van plantage Topibo I , ook "Pikien Topibo" genoemd, stond deze in 1959 op naam van:

 

No voornamen achternaam gehuwd eigen aanvulling
1 Charles Marius Pinas   kind van Marius Leopold Pinas en Margaretha Crisis. Margaretha Crisis *1865 is de dochter van Manuel Nelson Crisis *1835.
2 Edwin Leo Pinas    
3 Cornelia Gerhardina Pinas Seedorf  
4 Johan Marlus Pinas    
5 Guillaume Christoffel Pinas   kind van Christiaan Simion (zoon v M.L. Pinas en M. Crisis) komt voor in volkstelling maar nog niet alle gegevens in bezit
6 Adalaide Theresia Margaretha Pinas Noordwijk kind van Christiaan Simion (zoon v M.L. Pinas en M. Crisis)
7 Hendrik Edmund Pinas   kind van Christiaan Simion (zoon v M.L. Pinas en M. Crisis)
8 Arnold Marius Louis Pinas   kind van Christiaan Simion (zoon v M.L. Pinas en M. Crisis)
9 Albert Gerhard Kerk   kleinkind van Marius Leopold Pinas en Margaretha Crisis ?
10 Theofilus Just Leopold Kerk   kleinkind van Marius Leopold Pinas en Margaretha Crisis ?
11 Georgestina Hendriette Pique    
12 Evelina Purperhart    
13 Johan Delius Waterberg    
14 Adolfina Francina Purperhart    
15 Rudolf Andreas Purperhart    
16 Jozef Olmberg    
17 Petrus Louis Purperhart    
18 Frederik Paulus Purperhart    
19 Anton Purperhart    
20 Sophie Gron Purperhart  
21 Just Purperhart    

 

Als Manuel of Emanuel Crisis de oorspronkelijke eigenaar van Topibo 1 was, zullen dit zijn erven zijn. 
Het kan zijn dat meerdere eigenaren reeds waren overleden bij de onderhandelingen betreft de onteigening.

 

Manuel of Emanuel Crisis

Over de persoon Manuel of Emanuel Crisis heerst bij mij nog onduidelijkheid aangezien ik diverse tegenstrijdige gegevens tegenkom.

In het boek van Lamur [B1.6] staan 2 personen die M. of E. Crisis zouden kunnen zijn:

  1. Emanuel (January) Pinas/Crisis *1856, zoon van Joseph Crisis *1810 en Geertruida Pinas *1823.
    Gewettigd bij het huwelijk van zijn ouders op 30.04.1870
    Joseph Crisis was in 1863 1e Officier van plantage Onverwacht.
    Joseph Crisis en Geertruida Pinas hadden in 1863 samen 4 kinderen:
    • Jozef Fortuin *1838
    • Lizette Setta *1846 (de vrouw van Francois Petrus Pinas, eigenaar van Topibo 3)
    • Victoria Anna *1845/*1855
    • Emanuel January *1856

  2. Manuel (Nelson) Crisis *1835, zoon van Carolina Crisis *1811.
    Carolina Crisis was de zus van Joseph Crisis *1810.
    Haar andere kinderen zijn:
    • Klasina (Clasina) Crisis *1829
    • Kaatje (Kaatje) Crisis *1830
    • Johan (Kadet) Crisis *1834 
    • Julius January Crisis *1839

In het EBG bronnenboek HAS Cat. Para komt Manuel Nelson Crisis voor als Abraham Manuel Crisis. Abraham Manuel Nelson Crisis was gehuwd met Maria Mina Venetiaan.

Volgens zeggen trouwde Emanuel met Mina Venetiaan, die al reeds één of meerdere kinderen had met Purperhart. Samen kregen zij 2 dochters:

  • Margaretha Crisis - was getrouwd met Marius Leopold Pinas *1857
  • Nelly Crisis - kreeg een zoon: Harry Crisis

In het boek van Lamur [B1.6] zijn de volgende gegevens te vinden betreft deze personen:

  • Mina Cromina Venetiaan *1833 is op 18-11-1868 gehuwd met Manuel Nelson Crisis *1835.
  • Nelly Crisis noch Venetiaan komt voor.

Margaretha komt voor in HAS Cat. Para op p.127 #910:

Margaretha Venetiaan (erkend Crisis)
geboren januari 1865 Onverwacht
ouders: Abraham Manuel Crisis en Maria Minna Venetiaan
gedoopt: 26-12-1869 (tegelijk met haar beide ouders)

Margaretha Crisis is overleden op 31 juli 1916 op 51 jarige leeftijd, dus geboren rond 1865, na de Emancipatie. [B2.1] 
Margaretha huwde in 1882 met Marius Leopold Pinas.

 

Gezien de nieuwe informatie (2018) lijkt de kans groter dat Manuel Nelson Crisis dé Emanuel Crisis van plantage Topibo is.

 

Vanuit de lijst met eigenaars van Topibo 1 in 1959 bekeken.

Charles Marius Pinas was de zoon van Marius Leopold Pinas *1857 en Margaretha Crisis.
De relatie met de andere eigenaars moet nog verder worden onderzocht en uitgewerkt.

Charles Marius Pinas en Theofilus Just Kerk kregen uiteindelijk ieder het grootste deel van de onderhandelde goederen. Mevrouw Trude Renfurm bezat oorspronkelijk 1/10 deel van Topibo 1. [B1.7] Dit lijkt een gelijk deel te zijn als Ch.M. Pinas en Th.J.L. Kerk maar de familieband met haar is onbekend.

 

Topibo 2 - erven July Lucas Napoleon en Marcus Felix Napoleon

In 1959 stond Topibo 2 op naam van de erven van July Lucas Napoleon en Marcus Felix Napoleon. Zij hadden in 1871 het deel, 250 akkers, gekocht van I. of J. Crisis.
Wie was I. of J. Crisis? Was er een relatie tussen Napoleon en Crisis?

De familienamen Menig en Burgzorg komen veelvuldig voor op deze plantage. De onderlinge verwantschap van de bewoners hebben wij nog niet uitgezocht.

 

Topibo 3 - erven Francois Pinas

In april 1873 koopt Francois Petrus Pinas 1300 akkers (ca 558ha) van plantage Topibo van mevr. A.C. van Amson voor f.890,- .
Enkele maanden later, in november, verkoopt Francois 250 akkers van zijn grond aan I/J. Crisis, M.F. Napoleon en J.L. Napoleon.
Eind 1873 bestaat Topibo 3 dus nog uit 1050 akkers.
Welke aan- en verkopen hebben plaatsgevonden in de periode tussen 1873 en 1959 moet nader onderzocht worden.
In 1959 wordt het merendeel van Topibo onteigend ten behoeve van Suralco. (zie bekendmaking onteigening Topibo 2 en 3) Ten tijde van deze onteigening heeft Topibo 3 weer een oppervlak van 1300 akkers.

Topibo 3 werd ook wel "Bigie Topibo" genoemd. [B1.3]

 

Een kleinzoon van Petrus Francois, Herman Salvator Halfhide (zoon van Geertruida Pinas) is op Topibo blijven wonen na de onteigening tot aan zijn dood in ca 1960.
De ouders van Petrus Francois Pinas (*1838) zijn onbekend. Petrus Francois Pinas was zusterskind van Wilhelmina Pinas (*1815) en kleinzoon van Martha Margaretha Pinas (*1788). [B1.4]
Petrus Francois Pinas was getrouwd met Lizette Setta Crisis (*1846). Lizette was de dochter van Joseph Crisis en Geertruida Pinas en op 30-04-1870 erkend bij hun huwelijk. Het vermoeden is dat haar familie een grote rol heeft gespeeld bij de aankoop van plantage Topibo.

Zie de stamboom van Petrus Francois Pinas voor alle familieleden die gerelateerd zijn aan Topibo 3.


 

Bronnen

B1.0 Auteur: Ellen Klinkers
Boek: Op hoop van vrijheid: van slavensamenleving naar Creoolse gemeenschap in Suriname, 1830-1880
Utrecht: Bronnen voor de studie van Afro-Surinaamse samenlevingen 18. Proefschrift, 1997. (zie ook Op Hoop van Vrijheid op literatuurplein.nl)
B1.1 persoon: Henk Dijs
B1.2

Gouvernementresolutie 1871 #150
23 januari 1871 no.5

Gelezen hebbende het request dd 10 dezer maand van A.C. van Amson, waarbij zij te kennen geeft, dat zij aan I.(of J. ) en M. Crisis voor de som van f.600,00 heeft verkocht een gedeelte, ter grootte van 500 (vijfhonderd akkers), van den grond Topibo gelegen aan de Boven Para;
en waarbij zij mitsdien verzocht:

1e dat voor genoemde grond, bij gemis van den oorspronkelijken grondbrief, worde verleend een vernieuwde warand;

2e dat worde afgezien van het regt van naasting;

Gezien de consideratien en advies van den Administrateur van financiën dd 16 dezer maand No. 14;

Heeft goedgevonden en verstaan:

a. Te bepalen dat voor den genoemden grond eene vernieuwde warand zal worden uitgereikt;

b. Den Gouvernements Secretaris te magtigen om de vernieuwde warand op te maken en die benevens eene kopij daarvan, beiden getekend en voorzien van eene aantekening van de plaats gehad hebbende verdeling, aan de requestrante uit te reiken.

c. eene kopij van de vernieuwde warand met de daaropgestelde aantekening benevens een exemplaar van de kaart en het certificaat te doen toekomen aan den Administrateur van financien;

d. af te zien van het regt van naasting

Enz enz.

B1.3

Gouvernementresolutie 1871 #1875
7 November 1871 #4

Gelezen hebbende het request dd. 1 dezer maand van I. (of J. ) Crisis, waarbij hij verzoekt dat worde afgezien van het regt van naasting wegens den verkoop aan I.(of J. ) L. Napoleon en M. Napoleon,
voor de som van f. 300,- van het hem requestant toekomende half aandeel in een gedeelte ter grootte van 500 akkers, van den grond Topibo gelegen aan de Boven Para;

Gezien de consideratien en advies van den Administrateur van financiën dd. 4 dezer maand No. 10;

Gelet op de Gouvernements Resolutien dd. 23 January 1871 No. 5 en 30 October d.a.v. No. 10;

Heeft goedgevonden en verstaan:

Af te zien van het regt van naasting

En enz.

B1.4

Gouvernementsresolutie 1873 # 836
28 april 1873 #2

Gelezen hebbende het request dd. 12 dezer maand van A.C. van Amson, waarbij zij te kennen geeft dat zij aan F. Pinas voor de som van f.890,- heeft verkocht 1300 akkers land, zijnde een gedeelte van den grond Topibo, gelegen in het district Boven Para;

en waarbij zij mitsdien verzoekt

1. dat worde uitgereikt eene kopij van de vernieuwde warand betrekkelijk den grond Topibo dd. 23 January 1871 N.1196,

2. dat worde afgezien van het regt van naasting;

Gezien de consideratien en advies van den Administrateur van financien dd. 18 dezer maand N.12;

Gelet op de Gouvernements Resolutie dd. 23 January 1871 N.5;

Heeft goedgevonden en verstaan:

a. Den Gouvernements Secretaris te magtigen om aan de requestante uit te reiken eene kopij van de aangehaalde warand;

b. Af te zien van het regt van naasting.

En enz.

B1.5

Gouvernementresolutie 1874 # 15
3 januari 1874 #7

Gelezen hebbende

1. het request dd. 21 november j.l. van F. Pinas, waarbij hij te kennen geeft dat hij aan I. (of J. ) Crisis, M. Napoleon en I. (of J ) L. Napoleon voor de som van f. 250,- heeft verkocht een gedeelte ter grootte van 250 akkers van het hem aankomende stuk land, groot 1300 akkers van den grond Topibo, gelegen in Boven Para.

en waarbij hij mitsdien verzoekt dat worde afgezien van het regt van naasting;

2. het berigt van den Administrateur van financien dd. 29 november j.l. No 8a,

Gelet op de gouvernements resolutien dd 23 January 1871 No 5, 7 November 1871 No 4 en 28 April 1873 No 2;

Heeft goedgevonden en verstaan:

a. Den Waarnemenden Gouvernements Secretaris te magtigen om, zowel op den overgelegden grondbrief als op de in het archief der domeinen berustende en van belanghebbende en van de belanghebbenden op te verdere expeditie daarvan aan te teekenen dat van het stuk lang groot 1300 akkers is afgerooid een gedeelte ter grootte van 250 akkers;

b. Af te zien van het regt van naasting.

Enz, enz.

B1.6 boek: Familienaam & Verwantschap van Geëmancipeerde Slaven in Suriname, auteur H.E. Lamur, 2004
B1.7 document ontvangen van André Pinas: Onteigening plantage Topibo I
B1.8 document in eigen bezit: Aankondiging onteigening plantage De Vrijheid en Topibo II en III
B1.9 persoon: André Pinas
B2.0 Familysearch.org
B2.1 Overlijdensbericht Margaretha Crisis in de krant:
Suriname - Koloniaal Nieuws- en Advertentieblad - No.64. 68ste Jaargang Anno 1916 - Vrijdag 11 augustus
"Overleden: Juli 31 Crisis, Margaretha echtge v. Marius Pinas, 51 j."