Enkele links naar informatie over oude landkaarten van Suriname.

Links naar archieven met landkaarten.

 

 

 door te klikken op de foto wordt u doorgelinkt naar het archiefstuk

 

ca 1667
(JC Brown Library)
1667 - A Discription of the Coleny of Surranam in Guiana Drawne in the Yeare 1667 (JCB C-0028) na 1667 - Surinam and Commewijne rivers - Cabinet Blathwayt 38 (JCB 8189-38) 

na 1667 - Mogge - planters van 1671 - Cabinet Blathwayt 39 (JCB 8189-39) (vermoedelijk van) Willem Mogge, met planters van 1671
1675 Thornton
(JCB Library)
1675 John Thornton - A New Draught of Surranam upon the coast of Guianna (JCB C-6709) John Thornton
1677 Mogge  1677 kaart Suriname Mogge.gifKaart gebaseerd op de kaart van Willem Mogge, uit 1677 ondertekend met C. Craandijk (bron: Jewish Plantations, Publiek domein, Link)
1708 Augury 1708 Augury Para (Suriname Heritage)Suriname Heritage: Para
Zie ook Nationaal Archief, Den Haag, Verzameling Buitenlandse Kaarten Leupe: Eerste Supplement, nummer toegang 4.VELH, inventarisnummer 591
1713 Ottens
(Rijksmuseum + VUA)

1713 Ottens (Rijksmuseum NG 501 94)Op de kaart is de oude stad Thorarica/Torarica op een verkeerde locatie aangegeven. Thorarica bevond zich waar op de kaart van Lavaux 1757 "Zandpunt" bevindt, op de kaart van Moseberg 1801 plantage Overbrug.
Dit is beschreven door J.W.C. Ort in:
Geschiedkundige snippers I: De ligging van Thorarica (De West : nieuwsblad uit en voor Suriname 03-02-1920) en
Geschiedkundige snippers II: Oude kaarten van Suriname (De West : nieuwsblad uit en voor Suriname 13-04-1920)

 

1715 Walraven (GaHetNa) NA 1715 WalravenKaart gebaseerd op de Labadistenkaart uit 1686.

Titel Leupe: "Kaart van de Suriname-, Commewijne- en Cottica-rivieren met aanliggende plantages."
De ‘Zeekere Tekening’ waarvan de Amsterdamse landmeter Maurits Walraven in de verklaring bij zijn ‘Caart van Surinamen’ uit 1715 op blad 216 melding maakt, betreft de zogenoemde labadistenkaart uit 1686, die tot omstreeks 1920 deel uitmaakte van de collectie van de Koloniale Bibliotheek in Paramaribo. Die originele kaart is sindsdien verloren gegaan, zodat de hier gereproduceerde kopieversie nu de enige nog bestaande weergave is van deze vroege verkenning van het oostelijke deel van Suriname. In 1684 kwam een groep labadisten, volgelingen van de voormalige jezuïet Jean de Labadie, uit hun woongemeenschap te Wiewerd in Friesland op uitnodiging van gouverneur Van Sommelsdijck over naar Suriname. Zij vestigden zich in een afgelegen eigen nederzetting aan de oostoever van de Surinamerivier op een kleine 100 kilometer stroomopwaarts van Paramaribo, die de naam La Providence (De Voorzienigheid) kreeg. De gronden daar bleken echter minder geschikt voor de landbouw, waarop een aantal sekteleden in 1686 een uitgebreide verkenningstocht door de kolonie ondernam om elders een betere locatie te zoeken. De resultaten werden vastgelegd in de genoemde kaart, die overigens waarschijnlijk ook ten dele is gebaseerd op die van Willem Mogge (MARITIEM MUSEUM ROTTERDAM, K119). Op de labadistenkaart komt onder meer de vroegste vermelding van de nieuwe forten Para en Commewijne (later Sommelsdijck) voor, maar La Providence zelf ontbreekt opmerkelijk genoeg. De nederzetting met de omringende plantage werd uiteindelijk in 1719 verkocht, na het definitieve uiteenvallen van de labadistengemeenschap.
Het noorden is onder.
[Bron: Atlas of Mutual Heritage]
<1718 Ottens   VU 1718 ottens Vrije Universiteit Amsterdam
1737 Lavaux
(Rijksmuseum)
1737 Lavaux (Rijksmuseum NG 539)Op de kaart zijn ca. 400 plantages aangegeven.
1757 Lavaux
(Rijksmuseum)
1737-1757 - Algemene kaart van Suriname, Alexander de Lavaux (Rijksmuseum NG-478)Algemene kaart (Dit is de eerste editie door H. de Leth, kort na 1737 (originele kaart) gepubliceerd. In tegenstelling tot latere edities geen inzet met plattegrond van Paramaribo. Wordt ook wel de kleine Lavaux genoemd.)
1758 Lavaux 
(JCB Library)
JCB C-6860 1758 Lavauxmet inzet Paramaribo

Tevens in te zien / te downloaden op het Geheugen van Nederland
1770
(JCB Library)
1770 Nieuwe kaart van de colonie van Suriname, met alle derzelver rivieren, kreeken enz. Fermin - van der Plaats (JCB 04050-1)Nieuwe kaart van de colonie van Suriname, met alle derzelver rivieren, kreeken enz. (Fermin / van der Plaats jr.) Behoort bij Nieuwe algemeene beschryving van de colonie Suriname, Fermin 1770

Tevens in te zien/ te downloaden op het Geheugen van Nederland
1770 Schley 
(JCB Library)

JCB 1770 schley Caart van SurinameJacobus van der Schley
Caart van Suriname 

Legenda:
*. Posten
A. Weglopers Dorpen verbrand.
B. Bevreedigde Negers van Tempati.
C. De Groote geprojecteerde Oranje Weg.

1801 Moseberg (Geheugen van Nederland) GVN Moseberg 1801 1AGVN Moseberg 1801 4
GVN Moseberg 1801 2GVN Moseberg 1801 3
1835 Mabé 1835 Mabe- Generale kaart der kolonie Suriname : hoofdzakelijk voorstellende de tegenwoordige bebouwing dier kolonie (SURI01 KAARTENZL 26 34 03)Behoort oorspronkelijk bij het werk 'De landbouw in de kolonie Suriname' door landbouwkundige M.D. Teenstra. Die publicatie schenkt speciale aandacht aan het verval van de plantages.
Rosevelt en Lansberge 1882 (Geheugen van Nederland) Meerdere kaarten van Rosevelt & Lansberge beschikbaarurn gvn SURI01 KAARTENZL 29 01 10 medium
1930 Bakhuis Quant 1930 bakhuis quant 

 

J.W.C. Ort: 

Geschiedkundige snippers I: De ligging van Thorarica (De West : nieuwsblad uit en voor Suriname 03-02-1920)De West : nieuwsblad uit en voor Suriname 03-02-1920) 

 

Geschiedkundige snippers II: Oude kaarten van Suriname (De West : nieuwsblad uit en voor Suriname 13-04-1920)

Verwees mijn vorig artikel den lezer voor het bekomen van zekerheid omtrent de juiste ligging van het stadje Thorarica, ten slotte naar de oudste bekende kaart van Suriname, die de heer F. C. Muller in het Tijdschrift van het Aardrijkskundig Genootschap (15 Jan. 1913 blz. 42) heeft gepubliceerd, dit moet niemand zoo opvatten alsof men hier in Suriname geen andere kaarten tot zijn beschikking zou hebben, wanneer men zich voor de oude geschiedenis van de kolonie mocht interesseeren.
Menige Surinamer, wien in de Leeszaal te Georgetown in Demerara met hoffelijkheid kaarten van zijn kolonie worden voorgelegd, komt in de meening dat men hier niet bezit wat men daar kan toonen. Ten onrechte! De Koloniale BibliotheeK heeft ook haar bezienswaardigheden.
Ik noodig den lezer uit, eerst in onze onmisbare vraagbaak, de „Encyclopaedie van Ned. West. Indië" het woord „Zee- en Landkaarten" op te slaan. Daar treffen wij, in de chronologische rangschikking, na twee kaarten „van Mogge, die - dateerend uit de jaren 1671 - en 1677 - met 1 en 2 genummerd zijn, als No. 3 vermeld aan: een „Landkaart van de Landstreeken Cottica, Comowini en Suriname, alles nauwkeurig afgeteekend door A. Maars", verschenen in het boek van J. D. Herlein: Beschrijving van de Volkplantingen Suriname. Leeuwarden 1718.
Het laatstgenoemde werk is in de Kol. Bibliotheek aanwezig en de kaart daarin te vinden. Hebben we ze opengevouwen en ingekeken, dan wordt onze belangstelling voor de geschiedenis van de Kolonie althans toch wel even geprikkeld.
Immers, verscheidene dingen treffen den opmerkzamen beschouwer van deze kaart. Bijv. heet daar niet alleen de Cottica, maar ook de Perica „Cotticastroom". De Motkreek draagt den naam van „Cottera-stroom"; dicht bij zee, aan den westelijken oever, ligt evenwel een plantage, waarvan Mot als eigenaar vermeld staat. Onder de andere plantersnamen vinden wij natuurlijk verscheidene van bekende Israëlitische families: Nassy, da Costa, de Silva, de Pina, la Parra. Eigenaardig is de naam Makertof (fout over geschreven of gezet, voor Makertos, met lange s aan het eind) aan de Commewijne; den neger-engelschen naam „makentossoe" kent de volksmond nog voor de plantage, later Fairfield geheeten.
Zijn dit enkele voorbeelden van vele dingen, die de aandacht gaande houden, des lezers blik is misschien afgedwaald naar het stadje Thorarica. Dat zal men terstond vinden : een kerk en eenige huizen zijn er geteekend. Slechts dit moge ik er aan toevoegen : volgens deze kaart ligt Thorarica een heel eind hooger de Suriname op een ondiepte, die zich uitstrekt over een groot deel der "breedte van de rivier (nu bij Goede Vrede); en recht tegenover een ondiepte die wij gemakkelijk herkennen als de zandbank tegen den rechteroever aangelegen, waarnaar het tegenovergelegen Zandpunt genoemd is.
Het preciese jaartal waarvan wij den toestand in deze kaart van Maars weerspiegeld zien, waag ik niet te gissen. Houden wij er rekening mee, dat het fort Cottica er wel op voorkomt (1686 begonnen) en de kerk in Commewijne (gesticht in 1688) niet, dan moeten wij de kaart dateeren 1686/88. Zoo eenvoudig en zoo zeker is dat echter niet! Een kaart behoeft niet volledig te zijn. Gegevens van een oude kaart kunnen ook met nieuwe gegevens op een nieuwe kaart zijn te zamen gevoegd. Op een oude kaart kunnen nieuwere gegevens zijn bijgeteekend, alvorens de nieuwe uitgave in druk verscheen. Het laatste is, dunkt mij, zeker wel het geval met de "Nieuwe kaart van Suriname, vertonende de stromen en landstreken van Suriname, Comowini, Cottica en Marawini... , met nauwkeurige aanwijzinge van alle de steden, sterktens en Plantagien mitsgaders de diepte der Stroomen en Banken volgens de nieuwste waarnemingen. "F. Amsterdam bij J. Ottens" (zonder jaartal).
Een deel van deze kaart, in de Encyclopaedie t.a.p. onder 5 genoemd, is in de Kol. Bib), te vinden, afgedrukt in het werkje van Prof. Richard Gottheil: Contributions to the History of the Jews in Surinam. From The Publications of the American Jewish Historical Society, No 9. 1901. De schrijver acht de kaart eenige jaren jonger dan die van A. de Lavaux en dateert zé 1750 - 1780. Dit is klaarblijkelijk een vergissing. Reeds het Fort Nieuw Amsterdam (1734—1747 gebouwd) komt op de kaart bij Gottheil niet voor. Een vergelijking met de kaart van Maars, hierboven gesproken, maakt het al dadelijk meer dan waarschijnlijk, dat beide kaarten ten nauwste aan elkaar verwant zijn. De grootte is gelijk. De teekening, waaróp beide berusten, is, tot in onderdeelen dezelfde eigenaardig onnauwkeurige. Zijn beide kaarten ook ongeveer tot het jaar 1687 bijgewerkt, een verschil is dat de kaart van Gottheil namen opgeeft van vele jaren vroeger voorkomend o. a. op de kaarten van 1671 en 1677 - die evenwel Maars weer niet vermeldt. Heeft Maars hier correctie aangebracht? Daarentegen heeft de kaart van Gottheil b.v. weer ter plaatse waar Maars den planter Mot neerzet, de verbetering "Batterij en Wachthuis".
Beide oude kaarten zijn m.i., daar ze oudere en nieuwere gegevens vereenigen, met voorzichtigheid te gebruiken, maar dan ook van niet geringe geschiedkundige waarde.
Een derde kaart, in de Kol. Bibliotheek te vinden, is een handschrift, niet vermeld in de Encyclopaedie. Door de goede zorg van den bibliothecaris is het belangiijke kaartje, waar namen op voor komen, die - bij mijn weten - nergens elders staan opgeteekend, behoorlijk opgeplakt en voor verder bederf behoed. In gevolge de juiste aanwijzing van den heer J. A. Polak is er met potlood de datum 1683-1688 op geschreven. Het komt mij voor, dat dit kaartje eigenlijk behoort bij een eveneens in de Kol. Bibliotheek aanwezig handschrift van een reisbeschrijving, waar over ik ter deze plaatse den belangstellenden lezer spoedig meer hoop te kunnen mededeelen.
JWC Ort

 

Zie verder ook H.C. van Renselaar: Oude kaarten van Suriname (1966)